W nowym unijnym systemie „osoby spoza Unii Europejskiej zwolnione z obowiązku wizowego będą sprawdzane jeszcze przed podróżą, także pod kątem zagrożenia, bezpieczeństwa, nielegalnej migracji czy ryzyka epidemicznego” - wyjaśnił Szłapka.

Z materiałów przygotowanych na posiedzenie rządu wynika, że opracowany przez resort spraw wewnętrznych i administracji projekt, który przeszedł prace legislacyjne, ma zmienić kilka ustaw, m.in. o Straży Granicznej, o cudzoziemcach, a także o udzielaniu ochrony cudzoziemcom w Polsce, o zasadach pobytu u nas obywateli państw UE czy o udziale w Systemie Informacyjnym Schengen.

Planowane uruchomienie systemu to II kwartał 2027 r. - zaznaczono w uzasadnieniu.

ETIAS na straży bezpieczeństwa

Ustawa o ETIAS ma wprowadzić nowe unijne rozwiązania i uzupełnić istniejący już System Wjazdu/Wyjazdu EES dla obywateli państw trzecich zwolnionych z obowiązku wizowego oraz Wizowy System Informacyjny VIS stosowany do takich obywateli, którzy muszą mieć wizę.

W omówionym przez rząd we wtorek 65-stronicowym projekcie opisano szczegóły wprowadzenia ETIAS w Polsce.

System ma wesprzeć identyfikację osób nielegalnie przebywających w UE i obszarze Schengen, m.in. przez monitorowanie długości dozwolonego pobytu w Unii. Wpłynie też na poprawę bezpieczeństwa oraz zmniejszy ryzyko nielegalnej imigracji, w tym poprawi przejrzystość zatrudniania cudzoziemców w Polsce — uzasadnili autorzy projektu.

ETIAS ma m.in. efektywnie wskazywać osoby, które nie spełniają warunków wjazdu lub przestały je spełniać, umożliwi identyfikowanie i wykrywanie ludzi nielegalnie przebywających lub stwarzających zagrożenie dla bezpieczeństwa i porządku publicznego. Dane z systemu pozwolą też weryfikować, czy cudzoziemiec przestrzegał warunków pobytu w UE w trakcie wcześniejszych pobytów i czy np. nie jest podejrzewany o popełnienie przestępstw lub nie został za nie skazany.

System ma też przyczynić się do zapobiegania przestępstwom terrorystycznym i innym poważnym przestępstwom popełnianym przez obywateli państw trzecich w UE.

Wjazd do państw Unii Europejskiej tylko z ETIAS

Wszyscy obywatele państw trzecich zwolnieni z obowiązku wizowego, a zamierzający wjechać do państw członkowskich UE, przed rozpoczęciem podróży będą musieli złożyć za pośrednictwem systemu ETIAS elektroniczny wniosek o zezwolenie na podróż.

Informacje gromadzone przez system mają umożliwić wcześniejszą weryfikację, czy z wjazdu i pobytu cudzoziemca w UE mogą wynikać potencjalne zagrożenia dla bezpieczeństwa, ryzyko nielegalnej imigracji czy wysokie ryzyko epidemiczne — wyjaśnia resort w dokumentach dołączonych do projektu.

„W razie zidentyfikowania potencjalnego zagrożenia system ETIAS skieruje wniosek do dalszej weryfikacji przez odpowiedzialne państwo członkowskie UE w celu podjęcia decyzji o odmowie wydania bądź wydaniu zezwolenia na podróż, umożliwiającego wjazd i pobyt na terytorium państw członkowskich UE” - podaje.

Projekt zakłada też m.in. zobowiązanie cudzoziemca do powrotu, jeśli przebywa w Polsce bez ważnego zezwolenia na podróż.

Długa lista instytucji z dostępem do danych z ETIAS

Za system ETIAS w kraju odpowiedzialny będzie komendant główny Straży Granicznej — zapisano w projekcie. Dane w nim przetwarzane będą wykorzystywane jednak nie tylko przez Straż Graniczną, ale też przez policję, wojewodów, szefa Urzędu ds. Cudzoziemców, sądy i prokuratury, Służbę Celno-Skarbową i inne krajowe służby — w tym służby specjalne, Służbę Ochrony Państwa czy Żandarmerię Wojskową.

Przepisy krajowe określą też m.in. zasady przekazywania danych do tzw. listy ostrzegawczej ETIAS, która będzie dotyczyć osób podejrzanych o popełnienie przestępstwa terrorystycznego lub innego poważnego przestępstwa bądź o udział w nich. Na listę mają też trafiać osoby, względem których istnieją faktyczne przesłanki lub uzasadnione podstawy, oparte na ogólnej ocenie danej osoby, aby sądzić, że popełnią przestępstwo terrorystyczne lub inne poważne przestępstwo — wynika z uzasadnienia.

Komendant główny Straży Granicznej zgodnie z projektowanymi zapisami będzie odpowiedzialny za polski elektroniczny Krajowy Rejestr Cudzoziemców, w którym będą zintegrowane dane z różnych źródeł — zarówno dane osobowe cudzoziemca, jego odciski palców, wizerunek twarzy, jak i wszelkie informacje o wydanych lub posiadanych dokumentach, wnioskach, postanowieniach, decyzjach wobec niego, również wyrokach sądów. Dane te będą mogły zostać udostępnione — w zakresie niezbędnym do realizacji ustawowych zadań — odpowiednim ministrom czy szefom urzędów, a także m.in. konsulom, wojewodom, PIP czy ZUS.

Obecnie uzyskanie pełnych informacji o cudzoziemcu wymaga kwerend w bazie danych każdej instytucji oddzielnie, przy jednoczesnym braku pewności co do ich wzajemnej zgodności — podkreślili autorzy projektu.

20 euro za zezwolenie na wjazd do Unii Europejskiej

Unijne przepisy przewidują opłatę 20 euro za wydanie zezwolenia na podróż. Te pieniądze mają stanowić dochód budżetu UE. Do budżetu państwa, zgodnie z projektem rozporządzenia szefa MSWiA, wpłynie 200 złotych opłaty za przyjęcie i rozpatrzenie przez komendanta głównego Straży Granicznej wniosków odwoławczych po odmowie udzielenia zezwolenia na podróż ETIAS.

Do tekstu przygotowywanej ustawy dołączono też projekty innych rozporządzeń ministra spraw wewnętrznych i administracji wynikających z jej zapisów oraz załączników do nich, m.in. wzory wniosków przekazywanych w ramach ETIAS czy wzór upoważnienia do dostępu do Krajowego Systemu Informatycznego do spraw ETIAS.

Według danych przytoczonych w uzasadnieniu ruch graniczny w ramach ruchu bezwizowego cudzoziemców w 2025 r. wyniósł łącznie 18 mln 409 tys. 754 przekroczenia granicy, w tym 8 mln 882 tys. 122 przyjazdy i 9 mln 527 tys. 632 wyjazdy.

Wejście w życie krajowych przepisów co do zasady jest w projekcie uzależnione od tego, z jaką datą wejdą europejskie unormowania, jednak część zapisów zyska moc prawną już po 14 dniach od ogłoszenia ustawy. Teraz rządowy projekt trafi do Sejmu.